Ly tán: Chủ nghĩa Dân tộc Chống cộng và Sự hình thành Việt Nam Cộng hòa

Viện Đông Á Weatherhead · 30 tháng 12, 2025
Ly tán: Chủ nghĩa Dân tộc Chống cộng và Sự hình thành Việt Nam Cộng hòa

Kể từ thập niên 1950, đời sống chính trị nội bộ của Việt Nam Cộng hòa (RVN) đã khiến các quan sát viên bên ngoài bối rối. Trong con mắt của những nhà phân tích này, chế độ được Hoa Kỳ hậu thuẫn dường như luôn chìm trong bất ổn và chia rẽ phe phái mà không có nguyên nhân rõ ràng. Tuy nhiên, sự bối rối ấy đã che khuất một lịch sử sâu sắc và phức tạp. Trong  In Disunion: Anticommunist Nationalism and the Making of the Republic of Vietnam (NXB Đại học Hawaii, 2022), Nu-Anh Tran cho thấy những cuộc đấu đá phe phái trong nền cộng hòa đặt tại Sài Gòn phản ánh các bất đồng nghiêm trọng về tư tưởng chính trị vào một thời khắc then chốt trước khi Chiến tranh Việt Nam bùng nổ.

Là một đầu sách trong series Studies of the Weatherhead East Asian Institute, Columbia University, cuốn sách lần theo sự hình thành của chủ nghĩa dân tộc chống cộng ở Việt Nam từ cuộc đấu tranh giành độc lập, đồng thời khảo sát cách các liên minh của họ bị thử thách rồi tan vỡ trong thời kỳ cầm quyền của tổng thống đầu tiên của RVN, Ngô Đình Diệm. Những người chống cộng bác bỏ chủ nghĩa độc đoán và hệ tư tưởng của phe cộng sản Việt Nam, và mơ ước xây dựng một chính quyền độc lập, dân chủ có thể thống nhất quốc gia. RVN được kỳ vọng là sự hiện thực hóa của tầm nhìn ấp ủ bấy lâu ấy. Nhưng chẳng bao lâu sau, bất hòa nổ ra ngay trong hàng ngũ chống cộng. Các chính trị gia tranh luận gay gắt về mức độ dân chủ mà chính quyền cần có, cũng như những nhóm nào có vị trí chính danh trong đời sống chính trị. Những bất đồng không được giải quyết đã châm ngòi cho các cuộc đấu đá dữ dội và liên miên, làm RVN rối ren suốt thời gian tồn tại của chế độ. Cuối cùng, sự thù địch ấy đã làm tiêu tan mọi khả năng hiện thực hóa tầm nhìn chung của phe chống cộng đối với đất nước.

Dựa trên các nguồn tư liệu sơ cấp từng bị bỏ quên cùng nghiên cứu sâu rộng tại các văn khố Việt Nam và Hoa Kỳ, Disunion phác họa một chân dung phong phú và tinh tế về các nhà lãnh đạo và nhà hoạt động của RVN. Những người theo chủ nghĩa dân tộc chống cộng gắn bó sâu sắc với quê hương và được truyền cảm hứng bởi những viễn kiến hướng tới tương lai, nhưng đồng thời cũng bị cản trở bởi việc không thể sống đúng với những lý tưởng cao cả của chính mình. Bằng cách xem xét các nhân vật lịch sử này trên chính bình diện của họ, cuốn sách đem lại một góc nhìn mới về lịch sử chính trị miền Nam Việt Nam.