Tại những vùng biên giới miền núi nơi Việt Nam, Lào và khu vực tây nam Trung Quốc giao nhau, việc lần theo dấu vết quá khứ chưa bao giờ là một hành trình đơn giản. Ở đây, ký ức được lưu giữ ngay trong những nhạy cảm chính trị, những im lặng văn hóa, cũng như tro tàn của các cuộc cách mạng. Trong nhiều cộng đồng địa phương, việc kể lại lịch sử thậm chí có thể bị tránh né hoàn toàn — do buộc phải thận trọng, do tổn thương, hoặc như một hình thức phản kháng — trong khi những diễn ngôn chính thống và xu hướng “di sản hóa” lại góp phần định hình, thậm chí làm mờ nhạt cách mà quá khứ được thể hiện.

Chasing Traces: History and Ethnography in the Uplands of Socialist Asia (tạm dịch: Truy vết: Nghiên cứu Lịch sử và Dân tộc học ở Khu vực Vùng Cao thuộc Chế độ Xã hội Chủ nghĩa tại Châu Á) là tập sách đầu tiên đối diện trực tiếp với những căng thẳng đó, đóng góp vào lĩnh vực nghiên cứu ký ức, lịch sử, và dân tộc học trong một khu vực phức tạp. Dựa trên trải nghiệm và suy ngẫm của một nhóm mười hai học giả với nhiều thập kỷ gắn bó với vùng cao Việt Nam, Lào và Trung Quốc, cuốn sách đặt ra những câu hỏi cấp thiết: Làm thế nào để các nhà nghiên cứu tiếp cận tri thức địa phương về quá khứ trong những bối cảnh nhạy cảm chính trị? Lịch sử được thể hiện ra sao qua nghi lễ, lời nói, và cả sự im lặng? Những thách thức về phương pháp và đạo đức nào phát sinh khi làm việc với lịch sử truyền miệng, những tư liệu lưu trữ mong manh, và những ký ức bị tranh cãi?

Những chương sách trong Chasing Traces không nhằm trình bày một dòng lịch sử liền mạch. Thay vào đó, chúng ghi lại quá trình nghiên cứu đầy mâu thuẫn, phức tạp và không chắc chắn tại những nơi mà lịch sử được sống và được ghi nhớ theo những cách không tuân theo khung khái niệm quốc gia hay học thuật phương Tây. Với sự nhấn mạnh vào bối cảnh cụ thể, các tác giả suy ngẫm về những khoảng trống im lặng của tư liệu lưu trữ, về cách kể chuyện địa phương, sự hợp tác với cộng đồng, và tác động của sự giám sát cũng như các diễn ngôn nhà nước đối với công việc thực địa.

Điểm nổi bật của cuốn sách là lời kêu gọi về một cách tiếp cận phản tư có tính phê phán đối với dân tộc học lịch sử — một cách tiếp cận đề cao những gì ẩn sau sự trình diễn, những mảnh ghép rời rạc, những lời thì thầm. Cuốn sách dành cho những học giả đang tìm đường đi giữa ranh giới mờ nhạt phân cách nhân học và sử học, đồng thời cung cấp những hướng dẫn cả về lý thuyết lẫn thực hành cho việc nghiên cứu trong bối cảnh bị giới hạn bởi bất ổn chính trị, bạo lực hay các gián đoạn toàn cầu như đại dịch COVID-19.

Bằng cách đặt trọng tâm vào trải nghiệm của cả người nghiên cứu và cộng đồng địa phương, Chasing Traces thách thức những giả định phổ biến về cái gì được coi là lịch sử và làm thế nào để viết ra nó. Đây là một tác phẩm không thể bỏ qua đối với bất kỳ ai quan tâm đến Đông Nam Á, nghiên cứu về các nhóm thiểu số, lịch sử truyền khẩu, và đạo đức trong sản xuất tri thức ở các bối cảnh hậu cách mạng và hậu thuộc địa.

Nhờ sự hỗ trợ của Nhà xuất bản Đại học Hawai‘i, Chasing Traces hiện đã được phát hành dưới hình thức truy cập mở. Bạn đọc có thể xem toàn bộ cuốn sách miễn phí tại: https://manifold.uhpress.hawaii.edu/projects/chasing-traces