Ngày 12/5, Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam tổ chức buổi tọa đàm cuối cùng của học kỳ mùa xuân trong khuôn khổ chuỗi sự kiện “Thế giới bên ngoài trang sách”. Diễn giả khách mời là TS. Hà Mạnh Quân – giảng viên Văn học Anh tại Đại học Montana (Hoa Kỳ), đồng thời là dịch giả và biên tập viên của nhiều tuyển tập văn học Việt Nam bằng tiếng Anh.

Diễn ra trong bối cảnh đất nước hướng tới hai cột mốc quan trọng – 80 năm Cách mạng Tháng Tám và 50 năm Thống nhất – buổi trò chuyện xoay quanh chủ đề “Văn học và ký ức trong các thời kỳ cách mạng Việt Nam”. TS. Hà Mạnh Quân chia sẻ về hành trình dịch hai tác phẩm: Light Out and Modern Vietnamese Stories, 1930–1954 (Tắt Đèn và Tuyển tập truyện ngắn Việt Nam hiện đại) và No Man River (Bến không chồng của Dương Hướng). Cả hai bản dịch góp phần tái hiện ký ức văn hóa – chính trị của Việt Nam qua lăng kính văn chương.

Với tuyển tập truyện ngắn 1930–1954, TS. Hà Mạnh Quân nhấn mạnh sự phong phú trong giọng điệu và trải nghiệm nhân vật – nơi ký ức không chỉ thuộc về người chiến thắng mà còn của những người mẹ, người vợ, và những số phận bị lãng quên trong đại tự sự cách mạng.

Từ góc nhìn dịch thuật, TS. Hà Mạnh Quân chia sẻ về những thách thức khi chuyển tải sắc thái văn hóa đặc thù – từ cách xưng hô thân mật đến những từ ngữ chỉ tồn tại trong bối cảnh Việt Nam. Thay vì lạm dụng chú thích, ông ưu tiên giữ mạch cảm xúc nguyên vẹn bằng cách làm việc với các biên tập viên bản ngữ có chuyên môn sáng tác, giúp bản dịch giữ được sự tự nhiên và sống động.

Buổi trò chuyện cũng bàn về dịch thuật trong thời đại AI. “Càng dùng nhiều, càng dễ lệ thuộc và đánh mất tính sáng tạo – điều rất người ở người dịch,” ông nói. TS. Hà Mạnh Quân cũng thẳng thắn chia sẻ triết lý dịch thuật của mình: đôi khi cần dũng cảm “chấp nhận rủi ro” để bảo vệ tinh thần và tính sáng tạo của tác phẩm gốc.

Chương trình khép lại với nhiều câu hỏi thú vị xoay quanh kỹ thuật dịch, vai trò của AI, cũng như cách văn học kết nối thế hệ, tái hiện ký ức tập thể và gìn giữ bản sắc Việt trong dòng chảy toàn cầu hóa.