"Truyền kỳ mạn lục" là tập truyện ngắn tuyển chọn gồm 20 truyện của danh sĩ Nguyễn Dữ, viết bằng chữ Hán, theo thể loại tản văn (văn xuôi), xen lẫn biền văn (văn có đối) và thơ ca, cuối mỗi truyện có lời bình của tác giả hoặc của một người có cùng quan điểm của tác giả. Hầu hết các truyện xảy ra từ đời Trần, đời Hồ đến đời Lê sơ, không gian trải dài từ Nghệ An trở ra Bắc. Các tác phẩm phác họa rõ nét quang cảnh đất nước và con người Việt Nam với đầy đủ tên tuổi, số phận của họ trong những bối cảnh lịch sử cụ thể của nước nhà, lúc thì thấm đượm thế thái nhân tình, khi thì khí khái hào mại, khi thì lâm ly thống thiết, lại được phô diễn một cách điêu luyện bằng bút pháp vừa tự sự vừa trữ tình. Tương truyền Nguyễn Thế Nghi là người dịch tác phẩm Hán văn Truyền Kỳ Mạn Lục sang văn Nôm vào thế kỷ XVII. "Truyền kỳ mạn lục Giải Âm" là bản phiên âm của GS Nguyễn Quang Hồng từ bản dịch chữ Nôm của tác phẩm Truyền kỳ mạn lục. GS Nguyễn Quang Hồng trong quá trình phiên âm đã giữ nguyên các cấu trúc, quy tắc dùng từ của người Việt trong thời kỳ trung đại. Bên cạnh việc phiên âm, GS còn tiến hành chú giải các điển tích, điển cố và từ ngữ trong sách. Bởi vậy, tập truyện có giá trị cao về học thuật, không giống các bản Truyền kỳ mạn lục đang lưu hành chỉ đơn thuần là dịch từ Hán văn hoặc văn Nôm sang tiếng Việt hiện đại.

Đặc trưng căn bản và tiên quyết của cuốn chuyên khảo này chính là tiền đề phương pháp luận lấy văn tự học làm bản vị. Đây là điểm cốt yếu và khác biệt của cuốn sách, bởi các chuyên khảo về chữ Nôm trước đây thường đặt vấn đề ngôn ngữ học lịch sử tiếng Việt lên trên vấn đề văn tự học khi tiếp cận kho tàng văn hiến chữ Nôm. Việc trả lại bản chất văn tự học cho hướng tiếp cận nghiên cứu chữ Nôm còn giúp cho cuốn sách, xét từ khía cạnh lịch sử văn hiến, khắc phục được nhược điểm cố hữu trong việc nghiên cứu chữ Nôm là thường quá chú trọng tới những văn hiến có niên đại sớm, mà xao lãng những văn hiến có niên đại muộn, khoảng từ thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX. Với công trình nghiên cứu này, GS Nguyễn Quang Hồng đã được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ năm 2017. Tháng 12 năm 2024 bản dịch tiếng Hán của cuốn sách này (喃字文字学概论) đã được Ba Thục Thư xã chính thức xuất bản và ra mắt bạn đọc Hoa ngữ.

Cội nguồn đạo Phật ở Việt Nam vốn gắn liền với một sự tích vừa thần kỳ lại vừa hiện thực. Đó là câu chuyện kể về bà Man Nương thụ phép sư thầy Khâu Đà La (từ Ấn Độ sang vào buổi đầu Công nguyên), và trở thành Phật Mẫu trên đất Cổ Châu gần thành Luy Lâu xưa. Truyền thuyết dân gian đó từ bao đời nay đã ăn sâu vào tâm thức người Việt ở lưu vực sông Hồng, rồi được các nhà tri thức gia công thêm, viết thành văn bản, và các nhà sư cho khắc bản lưu truyền. Một nhóm tác giả ngữ văn học ở Viện nghiên cứu Hán Nôm do Giáo sư Nguyễn Quang Hồng chủ trì đã tiền hành sưu tâm tại chùa Dâu những văn bản như thế, và qua một thời gian dài khảo cứu công phu, đã biên soạn thành cuốn sách "Di văn chùa Dâu: Cổ Châu lục - Cổ Châu hạnh - Cổ Châu nghi" này để công hiến cùng độc giả.

Đây là cuốn sách đặt nền móng cho các nghiên cứu về ngôn ngữ học sau này của tác giả. Khác với các nhà nghiên cứu cùng thời sử dụng mô hình ngôn ngữ học của Liên Xô cũ, GS. TS Nguyễn Quang Hồng tiếp thu truyền thống âm vận học Trung Hoa, nhờ những năm tháng học tại Đại học Bắc Kinh. Trong đó, tác giả nghiên cứu tiếng Việt như một ngôn ngữ đơn lập: mỗi âm tiết không chỉ là đơn vị phát âm (như ngôn ngữ Âu châu), mà còn là đơn vị mang nghĩa, có tư cách như một từ độc lập. Qua việc khẳng định vai trò của âm tiết trong việc xây dựng lời nói và các phát ngôn, tiếng Việt được nghiên cứu một cách trọn vẹn với những nét đặc thù của nó. Các nền móng lý thuyết này có sức ảnh hưởng lớn và được vận dụng trong nhiều trong nghiên cứu của các thế hệ sau.

Thơ ca Việt Nam có truyền thống lâu đời và lời bàn về thơ đã có từ xưa, sách vở nghiên cứu về thơ Việt Nam kể từ đầu thế kỉ XX cũng có không ít. Song lí thuyết về thi học trên bình diện ngữ âm, thì có thể nói đây là công trình đầu tiên, bởi các nhà làm sách trước đây phần nhiều mô tả thi luật theo kinh nghiệm truyền thống. Đây là chuyên luận được tác giả ấp ủ và thực hành giảng dạy đúng 40 năm nay, bây giờ mới có điều kiện viết thành sách. Với định hướng như trên, chuyên luận chia thành 3 phần: (1) Ngôn từ thi ca Việt : Những góc nhìn cần thiết (3 chương đầu), trình bày những lí thuyết cơ sở của chuyên luận. (2) Ngôn từ thi ca Việt: Những thể thức cơ bản (gồm 7 chương) trình bày thi luật học thi ca tiếng Việt thông qua mô tả chi tiết âm luật của các thể thơ chính. (3) Ngôn từ thi ca Việt : Những khía cạnh mỹ cảm (3 chương cuối) là phần nghiêng về “thi thẩm học”, trình bày lý thuyết và phân tích cụ thể về những khía cạnh mỹ cảm của âm điệu thi ca tiếng Việt .

Cuốn sách này là tuyển tập các bài viết quan trọng của GS. TS Nguyễn Quang Hồng về ngôn ngữ học, văn tự học và ngữ văn học trong suốt 40 năm, với sự chắt lọc và tinh chỉnh đầy công phu. Các chuyên luận có thể được chia thành 2 mảng lớn: Ngôn ngữ học và nghiên cứu việt ngữ Ngữ văn học và nghiên cứu hán nôm Các chuyên luận khai thác nhiều vấn đề quan trọng trong ngôn ngữ học như phân biệt các loại hình ngôn ngữ, chuẩn hoá phát âm tiếng Việt, phân tích cấu trúc âm tiết, khảo cứu chữ Nôm,… Không chỉ mang tính tổng kết và bao quát các vùng nghiên cứu chính của GS. TS Nguyễn Quang Hồng, công trình này còn là nền móng để các nghiên cứu liên ngành sau này kế thừa để tiếp tục đặt ra những câu hỏi mới và phát triển xa hơn.